Op 7 oktober2024 werd de roman Voorwaartse verdediging gepubliceerd.

Een passend leesfragment bij deze bewogen datum (begin deel 3):

1

Jevgeni, waar was híj gebleven? Ik wandelde zo kalm mogelijk de lobby van Hotel Europa in, zonder argwaan te wekken in mijn rol als geheimspion, waar hij onderuitgezakt in een tijdloos nostalgische chesterfield naar de coulissen staarde. Daarachter bevond zich de opmaak voor een toneelstuk van Chinese makelij, een circusact en drakendans, grotendeels uitgevoerd door robots. En ik maar denken dat oosterse robotica typisch Japans was! Plotseling hadden Chinezen de wet van de remmende voorsprong benut en niet alleen een leidende rol in elektrische auto’s, maar tevens een aanzienlijk marktaandeel in robotica verworven. Hallucinerend staarde Jevgeni naar de kleurrijke schermen met een grafische afbeelding van een Chinees sprookje. Wat was er voorgevallen? Hij was met ons meegereisd naar Qatar, maar uit ons blikveld geraakt, hij was verdwenen zonder dat iemand naar hem op zoek ging, te druk bezig met onze beslommeringen. Niemand had enig idee waaróm hij was meegereisd, frappant genoeg. Marion dacht aan infiltratie. We negeerden hem, al was het mijn taak hem te ontmaskeren. Ik had mijn plicht zogenaamd verzaakt, hopende dat we vanzelf meer over hem te weten zouden komen via Svetlana, als allebei Russischsprekend. Door mijn nijpende activiteiten via het EIS team had ik ook nu niet bijster veel tijd, maar ik voorvoelde dat hij mij, als kenner van de Siberische vrieskou, zou kunnen helpen met een delicate kwestie. Aldus pretendeerde ik in mijn nopjes te zijn hem tegen het lijf te lopen. Schrijvers onderling, dat verloopt stroef, maar aangezien we dat beiden beseffen, juist ook gemakkelijk.

            ‘Daar ben je,’ zei ik klunzig.

            ‘Ja, jij ook.’

            ‘Dat klopt…’

            ‘Wist je dat de meeste Europeanen, en dit strekt van Spanje tot Slovakije, niet geloven in een volgende oorlog, dat ze het gevaar niet zien? Dit heeft te maken met de robuustheid van de Europese orde die na 1945 is geschapen, maar ook met een bepaalde ontkenning, omdat de problemen thuis al groot genoeg zijn. Ze kunnen het idee niet aan.’

            ‘Je bent op onderzoek geweest, vanuit Qatar meteen doorgegaan?’ vroeg ik sluw, hopend dat hij hierdoor een sluier oplichtte van zijn whereabouts. Maar hij tuurde me aan met een niet minachtend, collegiaal zwijgen. We begrepen elkaar. Ik staarde langdurig in zijn ogen, hij in de mijne, iets wat mij normaliter niet lukt.

            ‘Zullen we iets gaan eten?’ vroeg hij na deze intrigerende pauze.

            ‘Als het maar geen Chinees is,’ grapte ik en sprong enthousiast op uit mijn kwaliteitsleer.

            ‘Ik ken een geweldige Oekraïense tent, kom! De kip Kyiv is heerlijk.’

            ‘Maar, dat kan toch niet, als vegetariër,’ stamelde ik, ‘wacht, dan neem ik Deruni.’

            En zo geschiedde: binnen een uur zaten we in een knusse hoek van het restaurant aan onze delicatessen, met in het midden van de tafel een fles wodka van Nemiroff, gebrouwen in elf stadia van filtratie waardoor het via verfijnde aroma van lindebloesem en vanille een tinteling op je tong achterlaat. De smaak vol van kracht, en met een delicate hint van een jeneverbes die vervaagt, waarop een verfrissende afdronk ontstaat. Ik moest oppassen, hem onder de tafel drinken was onmogelijk. Toch verhaalde hij openlijker naarmate de fles leegde.

            ‘Ken je deze quote uit De wereld van gisteren? Ik las het enkele dagen terug…’

            ‘De wereld van g…? Oh, wacht, van onze kosmopoliet Stefan Zweig, zijn autobiografische boek over zijn levensloop, tot aan het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog, waarop hij zelfmoord pleegde met zijn vriendin in zijn vluchtoord, in Brazilië, waarschijnlijk toen ze te horen kregen wat voor gruwelen de Holocaust behelsde.’

            ‘Ja, een beetje een elitaire wereldburger van gegoede afkomst, maar in zijn laatste werk geeft hij blijk van een treffend tijdsbeeld. De quote luidt: ‘En wat kon hij tenslotte aan gewelddadigs uithalen in een staat waar het recht een vaste grondslag had, waar hij in het parlement de meerderheid tegen zich had en waar elke burger zijn vrijheid en gelijkberechtiging veilig waande na de plechtige eed op de grondwet?’

            Ik bleef stil en dacht na. Een leerzame les voor iedere tijdsperiode na hem. ‘Zulks lijkt onmogelijk, totdat het plaatsvindt… daarna lijkt het zelfs een logisch gevolg van de omstandigheden? Tja, zo gaat dat,’ sprak ik meewarig.

            ‘Een wijze les,’ zei Jevgeni hevig aangedaan, ik hoorde zijn stem overslaan.

‘We kunnen deze quote naadloos op onze situatie toepassen,’ opperde ik, ‘in Polen, in Hongarije, in alle Europese landen waar de klaarwakker linkse, dan wel uiterst rechts gekantelde politiek aan de macht komt; overal heerst daarin het gevaar voor ondermijning van de rechtsstaat. Het ondenkbare is opeens denkbaar, en dit geldt dus zelfs voor een land als Nederland.’

Jevgeni hief zijn glaasje met een diepbedroefde oogopslag waarin onze vriendschap en vertrouwensband definitief werd bevestigd. Zijn motivatie was groot, zijn afkeer van autoritair gedrag legendarisch. Ik schonk onze glaasjes tot de nok en hees de mijne hoog boven het Oekraïense hout.

            ‘Ken je het kinderspelletje?’ vroeg hij bloedserieus.

            ‘Vreselijk, onze jeugd lijkt wel verslaafd. Een boek wordt niet meer gelezen!’

            ‘Gezien mijn vrije rol binnen het EIS team heb ik onderzoek gedaan vanuit Qatar, en ben ik naar Sint-Petersburg en Moskou gevlogen. Het is erger dan we vermoeden. Ik heb ontdekt dat …’

–

Misschien is het handig even wat meer context te verschaffen voor u als lezer. Om vanuit het EIS team te ‘infiltreren’ in de AIVD – ik plaats dit tussen quotes omdat we elkaar allemaal vriendelijk gezind zijn, maar als Europese Intelligentie kunnen wij onze controletaak alleen uitvoeren vanuit undercoverpositie – hebben we Fopke Troelstra indertijd laten geloven dat ik een nieuwe, nog op te leiden geheim agent was. Dat lukte wonderwel. Maar, en nu komt het, ik was niet de enige die zo’n undercover binnen de undercoverorganisatie diende te volbrengen. In feite geldt dat voor iedere EIS-agent: voor Malika, Yoko, Vaisa en voor Jevgeni. We zijn acteurs, advocaten, kunstenaars en boekliefhebbers, kortom, een gemêleerd gezelschap eigenheimers met een speciale antenne. En meer specifiek zijn het vooral de literaire, niet veel verkopende schrijvers die binnen het EIS team nuttig werk verrichten, die Europa kunnen redden; zij zijn het beste uitgerust, zij kunnen ongezien manoeuvreren en alles en iedereen meesterlijk observeren, maatschappijkritisch analyseren en zich door niets en niemand laten manipuleren. Ook Jevgeni voorvoelde dat moderne technologie nu zelfs in het weerbare, in essentie vrij geachte Europa zou gaan waarmaken waarvoor hij in zijn levenswerk over De Vereende Staat had gewaarschuwd. Zijn laatste hoop was gevestigd op onze geheime afdeling, een contradictie wellicht, maar het was de enige manier. En wie onze chef was, daarover kan ik zelfs in deze openhartige roman geen mededeling doen.

–

Dit Oekraïense café-restaurant, net buiten het centrum van Rotterdam gelegen, was veilig, sterker, het was wellicht de veiligste plek in Europa. Het ijzeren cordon aan technologiesnufjes, onzichtbaar voor elke bezoeker, signaleerde met goedkeuring de binnenkomst van respectievelijk Yoko, Malika en Vaisa, allen met tussenpozen van veertig minuten. In een half uur kregen zij individueel voorgeschoteld wat Jevgeni had ontdekt: een manifest waarmee de FSB opereerde, en dat alles in nauwe samenwerking met Chinezen en enkele islamitische organisaties opgesteld. De samenvatting luidde als volgt:

 

Westerse democratieën zijn niet opgewassen tegen de kracht van Artificiële Intelligentie, dat wil zeggen, hun hypocriete bescherming van het individu en van de democratische waarden en normen, beschreven in de EU AI act, zal hen beslissend afremmen. Dit betekent dat onze kans is gekomen. We kunnen in de komende jaren toeslaan en het Westen (USA, Europa, Japan, Taiwan en andere afvalligen) een definitieve klap toebedelen, waarna we deze gebieden rechtvaardig geografisch cultureel zullen verdelen zoals eerder vastgelegd. Naast onze infiltraties via zakenbanken, naast alle ouderwetse koude oorlogsactiviteiten, de zogenaamde hybride oorlogsvoering, kan binnenkort worden gestart met het op alle fronten inzetten van AI als ultiem wapen waarmee we niet alleen onze eigen burgers disciplineren en sensibiliseren, maar tevens het gehele Westen, zowel individueel als gezamenlijk leren omdenken in onze richting. De eerste simulaties wijzen op een snelle overwinning, te beginnen met het aanwakkeren van demonstraties en het verhevigen van tegenstellingen tussen linkse en rechtse politiek in combinatie met subtiele manieren van manipulatie, waarop de meer extreme regeringen zullen overwinnen, zoals al zichtbaar in bijvoorbeeld Israël en Nederland. Juist onze hybride oorlogsmiddelen zonder restricties rücksichtslos aanvullen met onze nieuwste AI-opties zal doorslaggevend zijn. Onze normen en waarden liggen volledig vast in onze doelstelling, zonder slap excuus. De mensen zullen zelf, hoe ironisch, de laatste zet in de juiste richting geven en zich vrijwillig onderwerpen. De huichelachtige democratieën en hun rule-based order zullen tot het verleden behoren; de nieuwe wereldorde wordt keurig opgedeeld, zoals het hoort.

Daarop toonde Jevgeni de wereldkaart in drie delen: een Russisch, Chinees en islamitisch segment.

Vaisa wilde ervandoor, maar dat ging zomaar niet. ‘Laten we gezamenlijk nog wat drinken,’ beval ik, tenminste, ik probeerde mijn leidende rol te vervullen. ‘Wij drieën hebben iets te bespreken.’

2

Vooral over Vaisa maakte ik me zorgen. Als jongste officier in dienst werd ze nu het zwaarst belast. De dochter van de befaamde Turkse journalist, opgegroeid in een koffiehuis waar vechten voor het vrije woord in een vijandige omgeving decennia voortwoekerde, was van nature geschikt voor infiltraties, voor werken in het geheim. Zo’n sterke jonge vrouw heeft veerkracht, reken maar! Toch heeft iedereen een psychologisch-emotionele grens. Ga je daar overheen, dan barst de bom. Ik wilde haar helpen, dat was mijn eerste prioriteit. ‘Het getuigenmeisje dient zo snel mogelijk in veiligheid te worden gebracht en uit het appartement van Vaisa gehaald,’ schreef ik in ons EIS-systeem op mijn doelbewust onopvallende driesterrenkamer, waar Malika zich zodanig opgeknapt voelde dat ze het wilde wagen om naar de bossen van Otterlo te gaan: zogenaamd na een Afrikaanse zakenreis.

‘Dan ga ik nu maar naar mijn lieftallige man en stiefkind,’ zei ze en verliet me na een innige omhelzing.

Ze had de deur niet gesloten of in de cockpit knipperde een alarm dat mijn aandacht opeiste. Ik opende de berichtgeving via een extra beveiligingsmechanisme en las aandachtig:

Geopolitiek gevoelige bedrijfsinformatie gestolen uit Eindhoven

Dat kon maar één organisatie zijn, en inderdaad, het bleek om ASML te gaan. Onmiddellijk schoten mijn gedachten naar het handelscongres in Marrakesh. Ik sloot mijn ogen: de Eindhovense jongemannen staarden verlekkerd naar buikdanseressen onder opzwepende muziekklanken, het was alsof ik daar aanwezig was. Daarop zag ik in galakostuum geklede heren en Sophie in haar magistrale jurk. Blijkbaar had ze het idee dat schoonheid een prima afleidingsmaneuver was. Achter haar schoof de ex-agent van de CIA, ene Brian Wolf, aan bij haar conversatie met de ambassadeur en een van de Eindhovenaren over de curieuze uitruil in Taiwan: chips voor wapens en wapens voor chips[i]. En wie nog meer? Gelukkig hebben we beelden en geluidsopnames, bedacht ik nu pas. Ik liet onze volgens de European AI Act[ii] legale software naarstig zoeken naar opnamen van Sophie Ouariachi en Mustafa Tampmar. Toen hoorde ik het! Wat is daar allemaal misgegaan?

Een paar uur later hing ik onderuit voor ons wandgrote scherm, met als doel even te gaan ontspannen, want de slaap kon ik voorlopig toch niet vatten. Per abuis schakelde ik naar het actuele nieuws, waarin eerst een populair geworden dansje van alleen maar mannen in Iran zorgde voor ophef, omdat dans en muziek nu voor iedereen, en wel helemaal in het openbáár verboden was. Een volgend item verhaalde over de sanctieontwijking richting Rusland vanuit West-Europa en een derde over de vlucht van homo’s uit Sint-Petersburg, waar ze nu actief werden opgejaagd. Voordat het item startte over het overvallen van willekeurige vrachtschepen voor de kust van Jemen, in de Rode Zee en in de golf van Oman, klikte ik naar een kwaliteitsactiefilm over wraakneming. Wat miste ik Malika, Yoko en zelfs Svetlana, die ik alleen in de donkere kelders van Hotel Europa zou kunnen uitnodigen. En wat miste ik vooral mijn trouwe viervoeter, die recent overleden was. De tijden werden donker. U wilt het donkerder? Dat kan.

[i] Uit het non-fictieboek Focus: De wereld van ASML: Het machtsspel om de meest complexe machine op aarde, van Marc Hijink. Uitgeverij Balans: Focus is een uniek verhaal over industriële innovatie en de wereldwijde strijd om economische en militaire macht. Want wat gaat er werkelijk om in dit geheimzinnige bedrijf, dat zich plotseling in het oog bevindt van de stormachtige wereldpolitiek?

[ii] ‘The AI Act is the first-ever legal framework on AI, which addresses the risks of AI and positions Europe to play a leading role globally,’ official website of the European Union.